LUẬT ĐẤT ĐAI – NHỮNG VẤN ĐỀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT VÀ NHỮNG “ĐIỂM NÓNG” TỪ THỰC TIỄN CƠ SỞ
Đất đai từ lâu không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là tài sản lớn nhất của các hộ gia đình. Chính vì vậy, Luật Đất đai luôn là lĩnh vực “nhạy cảm”, dễ phát sinh mâu thuẫn, khiếu kiện nếu không được thực hiện đúng quy định và minh bạch ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, từ góc nhìn thực tiễn tại cơ sở, đặc biệt ở khu vực vùng nông thôn nói chung và khu vực Xuân Hồng nói riêng, những vấn đề người dân quan tâm vẫn tập trung chủ yếu vào các thủ tục quen thuộc nhưng dễ phát sinh tranh chấp, rủi ro pháp lý, xung đột lợi ích từ chính những người thân trong gia đình, họ hàng làng xóm; tập trung ở một số trường hợp sau:
- Trước hết là việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Đây là nhu cầu thiết yếu, song cũng là khâu dễ phát sinh vướng mắc. Nhiều trường hợp đất sử dụng từ lâu nhưng chưa có giấy tờ, nguồn gốc không rõ ràng, hoặc có tranh chấp ranh giới, dẫn đến việc cấp sổ kéo dài. Không ít hộ dân còn chủ quan, mua bán bằng giấy viết tay, không qua công chứng, dẫn đến rủi ro pháp lý khi xảy ra tranh chấp.
Luật Đất đai năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) có nhiều quy định tháo gỡ cho đất không có giấy tờ, đất sử dụng ổn định lâu dài. Đây là điểm tích cực, phù hợp với thực tiễn ở địa phương. Tuy nhiên, việc xác minh nguồn gốc đất vẫn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ lưu trữ, nếu thiếu chặt chẽ, dễ phát sinh khiếu nại, thậm chí tiêu cực.
- Một vấn đề được cho là nóng khác đó là việc chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất. Trên thực tế, nhiều gia đình vẫn thực hiện việc chia đất, cho đất bằng thỏa thuận miệng hoặc giấy viết tay trong nội bộ, không làm thủ tục sang tên. Khi phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên hoặc qua nhiều thế hệ, tranh chấp trở nên phức tạp, khó giải quyết. Đây là dạng tranh chấp phổ biến nhất hiện nay trên địa bàn xã Xuân Hồng.
Bên cạnh đó, chuyển mục đích sử dụng đất, đặc biệt là từ đất nông nghiệp sang đất ở, cũng là lĩnh vực người dân quan tâm. Tuy nhiên, do chưa nắm rõ quy hoạch và điều kiện pháp lý, nhiều trường hợp tự ý xây dựng, lấn chiếm hoặc sử dụng đất sai mục đích, dẫn đến vi phạm, bị xử phạt hoặc buộc khôi phục hiện trạng ban đầu.
- Một điểm đáng lưu ý nữa là tình trạng lấn chiếm, tranh chấp ranh giới đất đai. Ở đâu đó địa bàn xã Xuân Hồng, có một số trường hợp hộ gia đình, cá nhân thực hiện việc xác định mốc giới giữa các hộ gia đình chỉ dựa vào “tập quán” hoặc “lời truyền lại”, thiếu hồ sơ đo đạc chính xác. Khi đất có giá trị cao hơn, mâu thuẫn dễ phát sinh, thậm chí kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến tình làng nghĩa xóm, anh em con chấu trong gia đình.
– Việc cố tình chống đối, tái diễn vi phạm về đất đai trên địa bàn xã cũng vẫn còn xảy ra như việc tự ý lấn chiếm, xây dựng các công trình kiên cố tại vùng bãi ven sông, hành lang bảo vệ đê điều, đất hai lúa …… phần lớn tranh chấp đất đai không nằm ở “luật chưa rõ”, mà ở khâu thực hiện và nhận thức của người dân; cần đẩy mạnh việc tuyên truyền pháp luật ngay từ cơ sở, phát huy vai trò của cán bộ cơ sở trong công tác quản lý đất đai.
- Ngoài ra, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất cũng là lĩnh vực nhạy cảm. Nếu việc công khai, minh bạch, đối thoại với người dân chưa được thực hiện tốt, rất dễ dẫn đến khiếu kiện, gây mất ổn định tại địa phương.
- Từ thực tế trên có thể thấy, phần lớn mâu thuẫn đất đai không xuất phát từ các quy định của pháp luật, mà từ nhận thức chưa đầy đủ của người dân và việc thực hiện chưa đồng bộ ở cơ sở, hiệu quả của công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật chưa cao. Nhiều người vẫn còn tâm lý “ngại thủ tục”, “tin vào giấy viết tay”, hoặc thiếu chủ động tìm hiểu quy định pháp luật.
Để hạn chế tranh chấp, người dân cần lưu ý một số nguyên tắc cơ bản:
– Mọi giao dịch đất đai phải được công chứng, chứng thực và đăng ký biến động theo quy định;
– Chủ động kiểm tra quy hoạch, nguồn gốc đất trước khi mua bán;
– Không tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc xây dựng khi chưa được phép;
– Khi phát sinh tranh chấp, cần ưu tiên hòa giải ngay từ cơ sở, tránh để tồn đọng, kéo dài, vượt cấp.
Cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, công khai minh bạch thông tin đất đai, tăng cường tuyên truyền pháp luật và nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức chuyên môn. Luật Đất đai chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi vào đời sống bằng sự hiểu biết của người dân và sự tận tâm của chính quyền từ xã đến cơ sở.
Bài viết: Xuân Cường – TTPVHCC