Sáng ngày 28/2/2026 tức ngày 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ Ban tổ chức lễ hội cùng dân làng Ngọc Tiên đã long trọng tổ chức khai mạc lễ hội truyền thống đền chùa Ngọc Tiên xã Xuân Hồng năm 2026.
Về dự khai mạc lễ hội có Bà Lê Thị Tố Nga – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã. Ông Phạm Quang Tùng – Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy. Ông Trần Tùng – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã; các đại biểu nguyên là lãnh đạo huyện Xuân Trường và xã Xuân Hồng cùng các đại biểu đại diện cho Ban thường vụ Đảng ủy, Ban chấp hành Đảng bộ, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận tổ quốc xã, lãnh đạo các Phòng, ban chuyên môn của xã, cán bộ, công chức xã, Lực lượng vũ trang; Hòa thượng Thích Thanh Thuận, Trụ trì Chùa Ngọc Tiên; các đại biểu đại diện Hội đồng quản trị các Hợp tác xã sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp miền Tiến Dũng, Phú Thủy, Hành Thiện, Hồng Thiện; Các đồng chí Bí thư chi bộ, Trưởng xóm, Trưởng ban công tác Mặt trận cơ sở; Tổ an ninh trật tự cơ sở các miền Tiến Dũng, Phú Thủy; Các đại biểu đại diện Ban giám hiệu các trường học, Trạm y tế, Ban Quản lý di tích lịch sử văn hóa Chùa Ngọc Tiên; các tín đồ phật tử Đền Chùa Ngọc Tiên; đại diện Ban Quản lý di tích các đền, chùa trong xã và các vùng lân cận; đại diện các Ban hành giáo các giáo xứ, giáo họ trong xã; Trưởng các phe các giáp; đại diện các dòng họ trên địa bàn miền Tiến Dũng và Phú Thủy cùng đông đảo quý khách thập phương.
Đền làng Ngọc Tiên xưa còn gọi là Đền Ngọc Cục là vùng đất cổ có bề dày lịch sử từ thời Lý Trần. Đền thờ Thành hoàng Hoàng Văn Quảng, một vị tướng tài thời Hậu Lê có công đánh giặc Chiêm Thành. Ông còn có công lớn trong việc khai hoang lấn biển tạo dựng làng xóm và bảo vệ dân làng.Trong kháng chiến Đền Ngọc Tiên là nơi tổ chức nhiều cuộc họp, bàn kế hoạch, là nơi cất giấu tài liệu và bảo vệ cho cán bộ cấp trên về hoạt động cách mạng và là trạm giao liên thông báo tình hình địch cho cán bộ kháng chiến. Ngôi đền đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa năm1996. Để tưởng nhớ công ơn của Thành hoàng làng, vào ngày 12 đến ngày15 tháng Giêng hàng năm, dân làng Ngọc Tiên lại mở hội. Trong những ngày hội, ngoài tế, lễ, rước kiệu còn có các hoạt động văn hóa dân gian như: têm trầu cánh phượng, leo cầu ngô, đu tiên bắt vịt, bốc bội, cờ tướng, kéo co, đi xe đạp chậm…
Điểm làm nên sự khác biệt và sức hút của lễ hội Ngọc Tiên chính là các hội thi mô phỏng lại các kỹ năng sinh tồn và truyền thống lao động của cha ông. Trò thổi cơm thi (treo niêu đồng trên cần trúc uốn cong buộc vào lưng, vừa đi vừa nấu) và làm cỗ chay (giã gạo làm các loại bánh chay) dâng Thánh Thần, Tổ Tiên với ý nghĩa diễn lại cảnh sinh hoạt của nghĩa binh xưa, dấy binh đánh giặc, thiếu thốn mọi bề, vừa hành quân vừa lo hậu cần, tích cốc phòng cơ cho những khi thiếu đói. Chính vì vậy tục thổi cơm thi của làng Ngọc Tiên diễn ra theo một quy trình khép kín từ việc lấy nước (địch thủy), tạo lửa (địch hỏa), đến thổi cơm làm bánh. Điều đặc biệt hơn nữa là trò chơi này chỉ có nam giới mới được tham gia. Nghi thức “Địch hỏa” (Cọ tre lấy lửa): Đây là nội dung đặc sắc nhất, tái hiện lại cảnh quân sỹ và người dân xưa kia dùng sự khéo léo, sức mạnh cơ bắp để tạo ra lửa từ những thanh tre khô. Ngọn lửa thiêng lấy được sau đó sẽ dùng để thổi cơm dâng Thánh, tượng trưng cho sự tiếp nối ánh sáng văn minh và sức sống mãnh liệt của dòng tộc. Hội thi “Địch thủy, Địch thẻ”: Gợi nhắc về tầm quan trọng của nguồn nước đối với nền văn minh lúa nước. Các giáp, các phe thi nhau lấy nước về đổ vào chõ đồng của đội mình trong sự reo hò, cổ vũ của dân làng, thể hiện sự trân trọng tài nguyên thiên nhiên và tinh thần kỷ luật. Sau khi có nước, có lửa thì mới bắt đầu phần thi làm bánh, thổi cơm thi.
Xuyên suốt lễ hội là các nghi thức tế lễ của Tổ tế nam làng Ngọc Tiên, các tổ tế nữ từ các xóm Ninh Thọ, Phú Yên, Đông Đoài, Hồng Thiện, làng Ngọc Tiên… Bên cạnh các nghi thức truyền thống, các hoạt động văn hóa như diễn xướng Chèo, giao lưu văn nghệ, dân vũ và các trò chơi dân gian như: kéo co, xe đạp chậm đã tạo nên một không gian lễ hội vừa trang nghiêm, vừa náo nhiệt, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân.
Việc duy trì lễ hội làng Ngọc Tiên hàng năm không chỉ là thực hiện các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng mà còn là hình thức giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ, là sợi dây gắn kết tình làng xóm, là để con người xa quê hương trở về với cội nguồn, đây cũng chính là thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc ta. Chính đạo lý này đã thúc đẩy việc bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa tín ngưỡng và đạo đức cho đến ngày nay. Qua tiếng trống hội, qua hình ảnh kiệu bay và những cuộc thi dân gian, lòng tự hào quê hương được khơi dậy, tạo động lực để người dân Xuân Hồng nói chung và làng Ngọc Tiên nói riêng cùng nhau xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh./.
Thực hiện: Trung tâm DVSNC xã Xuân Hồng